Амьдралд санаанд оромгүй зүйлс тохиолдох нь нас нэмэгдэх тусам цөөрдөг ч юм шиг.

Хүүхэд байхад өдөр бүр шинэ адал явдалтай тулгарч, шинэ кино үзэж, шинэ хүнтэй танилцаж, юм бүхэн шинэ, зүүд хүртэл амттай байдаг байжээ.

Жилээс жилд үзэж харах зүйлсээ өөрөө сонгож байгаа болохоор бас нэгэн бодлын хайрцаглагдаж байгаа л юм болов уу даа.

Юутай ч өдөр өдрөөр өөрчлөгдөж байгаа, элэгдэж байгаа дэлхийгээ хайрлан энэрэх сэтгэлээр амьдарч, эргэн тойрныхондоо чадах хэрээрээ нөлөөлж байгууштай санагдана.

Тэнгэрлэг нэгэн гэр бүл гээд олон ангит кинон дээр аавынх нь хүүдээ хэлсэн нэг үг санаанаас гардаггүй юм. Сайн хүн сайныг үйлдэхгүй байх нь муу үйлс хийж байгаагаас өөрцгүй.

Хэрвээ би ч, та ч, хэн хэн маань нарлагхан энэ дэлхийгээ хайрлаж, халамж хамгаалал хэрэгтэй хэн нэгнийг энэрч байхгүй бол сэтгэл маань улам хатуурч нэг л мэдэхэд дөжирч, сайн гэж хэлэхээргүй хүн болсон байх вий.

Advertisements

Диссертаци бичих …

Д.Цэрэнпил

Диссертаци бичих, хамгаалах арга зүйн зөвлөмж номоос …

Удиртгал

Шинжлэх ухааны роль нийгмийн хөгжлийн шийдвэрлэх хүчин зүйлийн нэг болж байгаад оршино. Шинжлэх ухаан бол ертөнц, нийгмийн хөгжлийн хууль, зүй тогтол, тэдгээрийн өөрчлөлт, шинэчлэлийн мэдлэгийн тогтолцоо мөн бөгөөд үүний үр дүнгээр байгаль, нийгэм, сэтгэхүйг танин мэдэхүйн тогтолцоо, хорвоо ертөнцийн бодит байдлын ойлголт, нийгмийн ухамсар, хүн төрөлхтний туршлагын нийлбэр, урьдчилан зөгнөх урлаг, хүмүүсийн үйл ажиллагааны зохион байгуулалтын хэлбэрийг тодорхойлдог.

Ирээдүйн тухай сэтгэн бодоход хамгаас урьд шинжлэх ухаанд тэргүүн зэргийн ач холбогдол өгдөг.

Монгол орноо зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжүүлэх хөгжүүлэх бүх зорилтод их хувь нэмэр оруулах хүндтэй том зорилт шинжлэх ухааны өмнө нийгмийн захиалга болон тавигдаж байна.

Орчин үед хүн төрөлхтний аль ч талын үйл ажиллагаа шинжлэх ухаангүйгээр явагдахгүй. Шинжлэх ухаан үнэнхүү өнөөгийн амьдралын гол хөдөлгүүр боллоо.

Шинжлэх ухаан техникийн өргөн цар хүрээтэй үсрэнгүй хөгжил явагдаж үнэнхээр шинжлэх ухаан үйлдвэрлэх хүч болж хүн төрөлхтний амьдралын бүх хүрээг гүнзгий хамаарч өнөөг хувьсган шинэчилж, ирээдүйг зөгнөн төрүүлж байна.

“Шинжлэх ухаан – үйлдвэрлэл”-ийн тогтолцоо бүрдэж нийгэм, эдийн засгийн өндөр үр ашигтай, тогтвортой хөгжүүлэх өргөн хүрээтэй, төвөгтэй цогцолбор болжээ.

Шинжлэх ухаанаас улам ихийг шаардах нь амьдрал, хөгжлийн зүй тогтол юм.

Иймээс залуугаас нь хүний сэтгэн бодох бүтээлч чадварыг хөгжүүлж, шинжлэх ухааны боловсон хүчнийг бэлтгэх явдал чухал зорилт болж байна. Үүнийг бэлтгэх том сургууль бол аспирантур, докторантурын сургалт мөн.

Энэхүү сургалтыг амжилттай төгссөний гол үр дүн нь шинэ залуу горилогчид эрдэм шинжилгээний судалгаа хийж, шинжлэх ухааны хувь нэмэр оруулсан бүтээл бичиж хамгаалах явдал байх ёстой. Ийм бүтээл нь диссертаци юм.

Диссертаци бол нээлттэй хамгаалалт хийж, эрдмийн зэрэг горилох мэргэжлийн шинж чанарыг агуулсан шинжлэх ухааны бүтээлийн тусгай хэлбэр.

Манай оронд сүүлийн жилд аспирантурт суралцах, эрдмийн зэрэг горилох, эрмэлзэл бүх мэргэжил мэдлэгийн түвшин өндөртэй залуучуудын тоо улам нэмэгдэж байна.

Горилогч нарын эрдэм шинжилгээний ажлыг удирдаж, тусалж байхад тэд арга зүйн хувьд үнэнхүү дутагдалтай байдаг. Энэ ч зүй ёсны асуудал. Иймээс эрдэм шинжилгээниий ажил хийх гэж зориг шулуудсан залуучууддаа арга зүйн тусламж үзүүлэх юмсан гэдэг бодол нилээд хугацаанд надад хадгалагдаж явсан юм.

Тэдэнд эрдэм шинжилгээний судалгаа хийх, бүтээлээ бичих арга зүйд нь туслах зорилгоор энэхүү номыг зориулан бичлээ. Энэ номыг бичихдээ гадаад, дотоодын эрдэмтдийн бүтээлийг ашиглаж, манай оронд тогтсон практик уламжлалыг үндэслэсэн болно.

Диссертаци бол судлаач хувь хүний бүтээл түүнд нээлттэй хамгаалалтад оруулж байгаа эрдэм шинжилгээний дүгнэлт, санал зөвлөмж бүгд агуулагдана.

Диссертаци нь шинжлэх ухаан, технологид шинэлэг хувь нэмэр оруулж, онол практикийн асуудлыг шийдвэрлэх, улс орны эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэхэд чиглэсэн, үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх асуудлыг тусгасан бүтээл байх ёстой.

Диссертаци нэгэн сэдэвт шинжлэх ухааны бүтээл учир дотоод нэгдэл уялдаа нягт байхын дээр түүнийг зохиогчийн шинжлэх ухаанд оруулж байгаа хувь нэмрийг илэрхийлнэ.

Диссертацид тусгагдсан, горилогчийн шинэ шийдэл, санал дүгнэлт хангалттай нотолгоо, баталгаатай байх ёстой. Диссертацид зохиогчийн боловсруулсан шинжлэх ухааны үр дүнг тодорхой үйлдвэрлэлийн практикт нэвтрүүлэх нь хавсраг шинжлэх ухааны дүгнэлтийг ашиглах зөвлөмж нь онолын ач холбогдолтой байдаг.

Диссертаци бичих, хэвлүүлэх ажил нь зохих шаардлага, зохиомжийн дагуу нарийн арга зүйтэй хийгдэнэ.

Диссертаци судлагдсан сэдвийн талаар хамгийн бүрэн байдлаар шинжлэх ухааны мэдээлэл өгөхийн дээр түүнд эрэл хайгуулын ажлын явц үр дүнг заавал нээж, судалганы арга зүйг нарийвчлан бичсэн байна.

Диссертацийн үндсэн агуулгад бичигдсэн шинэ мэдээ сэлт, юмс үзэгдэл, зүй тогтол оролцсон зарчмын шинэлэг материалууд заавал хамрагдсан байх ёстой. Түүнчлэн урьд өмнө мэдэгдэж байсан шинжлэх ухааны үзэл баримтлалыг бүр өөр чиглэлээр авч үзсэн бол түүнийгээ нэгтгэн дүгнэсэн байна.

Диссертацийн агуулгыг зохиомжлохдоо дээд зэргийн хийсвэрлэл, математик – эдийн засгийн арга болон сэтгэн бодох учир зүйн хэрэгслийн хэлбэрийг идэвхтэй хэрэглэж, түүнчлэн судлагдсан баримт сэлт, тоо материалыг яг нарийн баталгаа нотолгоотой үнэн зөв тодорхойлолттой оруулна.

Уншигчдын мэргэжил, мэдлэгийн өндөр түвшинд баримжаалж диссертацийг шинжлэх ухааны үг хэллэгээр найруулж, танин мэдэхүйн аппаратыг дээд зэргээр боловсронгуй ашиглана.

Диссертаци шинжлэх ухааны танин мэдэхүйн өвөрмөцөөс урган гарсан бодит шинжийг агуулсан байна.

Эртний грекийн суут гүн ухаантан Биант “залуу наснаасаа мэргэн ухааныг л нөөцөлж ав. Түүнээс илүү найдвартай хөрөнгө хаа ч байхгүй” гэж сургасны дагуу залуу судлаач нар маань ямагт санаж явах болтугай.

 

Нэгдүгээр бүлэг.

Шинжлэх ухааны судалгаа, түүнийг гүйцэтгэх ерөнхий арга зүй

Манай залуучуудын өмнө өргөн боломж нээгдэж байна. Их, дээд сургуульд бакалавр, магистрант докторантын шаталсан сургалттай боллоо. Залуучууд шинжлэх ухаан руу улам тэмүүлэх боллоо.

Шинжилгээ судалгааны ажлыг эхлэн хийж байгаа хүн юуны урьд шинжлэх ухааны бүтээлийн талаар ерөнхий байдлаар ч гэсэн ойлгоц, төсөөлөлтэй болж, наад захын зүйлээс эхлээд судалгааны арга зүйг гүнзгий эзэмших нь тун чухал юм. ялангуяа мэргэжлийн шинжлэх ухааны ажил болох диссертаци, эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, илтгэл, нэгэн сэдэвт болон бусад бүтээлийн үндсэн агуулга, шинж байдлыг сайн мэдэх нь судлаачийн гарааны эхлэл болно.

Эхлэн судлагч хүн эрдэм шинжилгээний ажлын дадлага эзэмших анхны алхам нь юуны урьд чухамхүү арга зүйн шинжтэй асуудлаас эхлэх шаардлагатай. Үүнийг их, дээд сургуулийн орчин үеийн сургалтын агуулга, практик бэлхнээ харуулж байна.

Шинэ судлаачид юуны өмнө өөрийн судалгааны ажлаа зохион байгуулах, шинжлэх ухааны танин мэдэхүйн арга, учир зүйн хууль, дүрмийг ашиглах туршлага дутмаг байдаг. Иймээс эрдэм шинжилгээний судалгааны арга зүйн асуудлыг нэлээд тодорхой авч үзэх нь ач холбогдолтой.

  1. Шинжлэх ухааны ажлын сэтгэлзүй, зохион байгуулалт

Залуу судлаач амьдралд идэвхтэй байр эзлэх, эрдэм шинжилгээний судалгаанд ухаалаг хандаж, өөрийн мэдлэг, чадвараа илэрхийлж, өөрийгөө дайчилж сурах хэрэгтэй. Биеэ даан сэтгэж, бодож, тунгааж сурах нь зайлшгүй. Харж, ажиглаж, хийж сурах. Ингэснээр амьд сэтгэлгээ төрж, ухаан хурцлагдана. Иймээс тэдний оюун ухааныг хөгжүүлэх, гүнзгий мэдлэгийг хуримтлуулах, эдийн засаг, математик, эконометрик, мэдээлэл техникийн аргыг хэрэглэж сурах, тодорхой мэргэжил эзэмшүүлэх явдал өнөөгийн гол шаардлага болж байна.

Шинжлэх ухааны өргөн гүнзгий мэдлэг, эрдэм шинжилгээний судалгааны арга зүйг эзэмших, бүтээлч сэтгэлгээнд суралцах нь судлаач хүний амьдралын хэв шинж болох ёстой.

Судлаач өөрийгөө шинжлэх ухааны ажлын сэтгэл зүйд бэлтгэх.

Шинжлэх ухаанд хүчээ сорих залуу судлаачийн гол зорилго:

  • Сонгосон мэргэжлээр мэргэшсэн мастер байх,
  • Шинжлэх ухааны хамт олны дунд ажиллаж сурах,
  • Судалгааны ажлын шинжлэх ухааны аргыг эзэмших,
  • Өөрийн бүтээлч чадвар бололцоог дээд зэргээр дайчлах,
  • Амьдралыг судлах, өөрийн боловсруулсан арга зүй, загвар, саналыг нэвтрүүлж, туршиж чадах явдал юм.

Ямар ч чиглэлийн судаач мэргэжилтнийг бэлтгэхэд тэдэнд мэргэжлийн дадлага туршлага хуримтлуулах, сэтгэн бодох, өөрийгөө дайчлах чадварыг хөгжүүлэх нь нэн тэргүүний чухал ажл мөн. К.Э.Циолковский (1875-1935) бүтээлч сэтгэлгээ, ажил нь бүхний анхны эх үүсвэр гэж үздэг байлаа. Эрдэмтэн сэтгэгч нь түүний дүгнэснээр дараахь хувийн үндсэн шинжтэй байх ёстой. Үүнд:

  • Сайн оюун ухаан
  • Гол зүйлдээ анхаарлаа төвлөрүүлж сэтгэн бодох чадвар
  • Шинжлэх ухааны зөгнөл
  • Эрдэм оюуны биеэ даасан шинжлэх ухааны сэтгэлгээ
  • Сэтгэлээсээ дурлах ба эрч хүч хязгааргүй
  • Ухралтгүй тэмүүлэх

Шинжлэх ухааны судалгааны ажлыг нэг далайлтаар яаруу хийж болохгүй. Түүнийг нарийн эрэмбэ дараалал, үе шаттай байнга, жигд, цогцолбор хийнэ. Ажил амралтаа зөв зохицуулах ёстой. Өөрийнхөө мэргэжлээр байнгын дасгал сургалттай байхад онцгой анхаарвал зохино.

Судлаачин ажил нь шинжлэх ухааны зохион байгуулалттай, оновчтой дэг журамтай хөдөлмөр. Ажиглахад судлаачийн оюун ухааны чадвар нь хоногийн биологийн цагийн горимд захирагддаг юм билээ. Үүнээс уламжлан өдөрт ажиллах дараалал, дэгээ зөв тогтоох нь чухал.

Эрдэм шинжилгээний ажилтан : төлөвлөлт, нямбай эрэмбэ дараалал, бүтээлч ажилд дурлах гурван зарчмыг баримтлах нь чухал.

Шинжлэх ухааны эрдэм шинжилгээний үйл ажиллагаанд өөрийгөө бэлтгэж байгаа хүн нэг ёсондоо өвөрмөц чанарыг эзэмших ёстой. өөрөөр хэлбэл, юуны урьд сонгож авсан мэргэжлээрээ шинжлэх ухаанд чин зориг, үнэнч сэтгэлээсээ дурлах. Энэ дурлал нь түүнд тохиолдох бүхий л бэрхшээлийг арилгах, даван туулахад шантаршгүй чадварыг өгнө.

Сонгосон замынхаа зөв гэдэгт бүрэн итгэлтэй байх шаардлагатай. Хөдөлмөрч, ажилдаа туйлын үнэнч байх нь шинжлэх ухааны судлаач хүний зайлшгүй чанар. Шинжлэх ухааны судалгаа шинжилгээ нь үнэн зөв мэдээлэлд тулгуурлаж, гарч байгаа дүгнэлт, санал бодитой байх ёстой. Судлаач хүн даруу, өөртөө шүүмжлэлтэй ханддаг, бусдын хөдөлмөр, үзэл бодлыг хүндэлдэг байвал зохистой. Хэт эрдэлт, сагсуурлыг өөрөөсөө зайлуулууштай байдаг. Шинжлэх ухаанд өөрийгөө тушааж байгаа залуу судлаачиддаа Оросын их эрдэмтэн академич И.П.Павловын зөвлөснийг сануулъяа.

  1. Юуны урьд эрэмбэ дараалал, өөрийнхөө ажлыг эхлэхэд хамгаас түрүүнд мэдлэг хуримтлуулахад хатуу эрэмбэ дараалалтай хандахад өөрийгөө сургах хэрэгтэй.
  2. Шинжлэх ухааны оргилд хүрэхийг эрмэлзэхээсээ өмнө түүний цагаан толгойг судлах.
  3. Өөрийгөө хүлээцтэй, тэвчээртэй байдалд сургах. Шинжлэх ухааны хар ажлыг хийж сурах. Судлах, хуримтлагдсан мэдээллийг боловсруулах, зэрэгцүүлэх.
  4. Даруу байх
  5. Шинжлэх ухаан хүнээс түүний бүх амьдралыг шаарддагийг хатуу санах.

Шинжлэх ухааны ямар ч салбарт эрдэм шинжилгээний судалгааны ажлыг хийж, тодорхой үр дүнд хүрэх нь нийтлэг болон онцлог арга зүйг эзэмшихээс ихээхэн хамааралтай.

Бас нэгэн дууны үг

Нарлаг хорвоод жаргаах биеийг
Наддаа ээж минь заяасан билээ
Ухаарч гүйцээгүй гэнэн сэтгэлийг
Уужим болгон тэлсэн билээ

Аа аа аа аа аа аа аа
Уужим болгон тэлсэн билээ

Ачтай төрсөн сайхан ээждээ
Азтай мэндэлсэн үр нь би билээ
Цэвэр ариухан ээжийнхээ сэтгэлд
Цэцэг нь болон дэлгэрсэн билээ

Аа аа аа аа аа аа аа
Цэцэг нь болон дэлгэрсэн билээ

Энэ л хорвоод хүүгээ гэсэн
Эхийн хайр наран билээ
Үрээ хайрлах эхийн сэтгэл нь
Үргэлж мөнхийн халуун билээ

Аа аа аа аа аа аа аа
Үргэлж мөнхийн халуун билээ

Дууны үг

Алтан дэлхийд үрийн бүүвэйтэй хамт заяасан
Ангир уургаа шимүүлэн өсгөх буянтай төрсөн
Атар хээрийн анхилуун цэцгийн үнэр шингэсэн
Алиа хөөрхөн үрийнхээ дуунд сэтгэл баяссан

Залуу ч явсан сайхан ч явсан миний ээжий
Зон олныхоо хайрыг татсан миний ээжий

Уудам дэлхийд үрийн бүүвэйтэй хамт заяасан
Ураг төрлийн ариун холбоог чандмань болгосон
Ухаан бодлын болор тунгалаг хайраараа ивээсэн
Уудам орчлонгийн наран дор үрээ бүүвэйлсэн

Залуу ч явсан сайхан ч явсан миний ээжий
Зон олныхоо хайрыг татсан миний ээжий

Энэхэн дэлхийн нэгэн бэрхийг биеэрээ туулсан
Эргэж олдохгүй нэгэн амьдралаа хүүдээ хайрласан
Энхийн төлөө сэтгэл зүрхээ мөнхөд зориулсан
Элбэрэлт сайхан ээжийнхээ ачийг хэзээ ч мартахгүй

Залуу ч явсан сайхан ч явсан миний ээжий
Зон олныхоо хайрыг татсан миний ээжий

Аяллын тухайд …

Сайхан аялах хүсэл хүн бүрт л байдаг байх. Миний хувьд бол хүсэхэд хясна, эсвэл хонх нь дуугарахаар дамар нь таг, дамар нь дуугарахаар хонх нь таг, хоёулаа дуугарахаар лам нь таг гэгч л болчихоод байдаг юм.

Юу ч гэх юм бэ дээ, ажил хийж өөрийн гэсэн орлогын эх үүсвэртэй болоод бас ч гэж аялахад боломжтой болоод ирэхийн үест найз нөхөд маань гэр бүлтэй болоод би ганцаараа ганцаардаад төдий л олон газраар аялж чадаагүй.

Ажилдаа хэт үнэнчийг хэлэх үү, хэчнээн ч жил амралтгүй ажиллачихав. Заавал амралт авах ёстой. Амралтаа авлаа, нойроо ханатал авч чадав уу, үгүй юу, долоо хоноод л дуудагдаад ажилдаа марш!

Гэр бүл зохиогоод хань ижилтэй болоод аялж эхэлнэ дээ гэтэл хүүхэд нялх болохоор бас явж чаддаггүй.

За тэгээд хэдэн жилийн дараа аялна даа гэтэл эрүүл мэндийн асуудал гарч ирж, ер нь л лам нь таг болчих гээд байна уу даа.

Яая даа байз.

 

 

Оньсого

Торхон дотор тос ус хоёр

Тэр юу вэ?  (өндөг)

 

Ах дүү тав

Нэг ижил нэртэй

Өндөр нам биетэй

Тэр юу вэ? (гар хөлийн хуруу)

 

 

Цондгор гэдэстэй

Цорвогор уруултай

Өрөөсөн чихтэй

Өглөгч зантай

тэр юу вэ? (ваар)

 

 

 

If you want to know about Mongolia …

I am Mongolian and I live in Ulaanbaatar, the capital city of Mongolia.

I feel that we, Mongolians need to introduce ourselves to the rest of the world. Unless who can know us? So I am eager to help foreigners who want to know about my beautiful country.

If you have any question about my country let me know what kind of information you need. I will try all my best translating into English what it is written in Mongolian.